TS. Alan Phan: Năm nguyên lý cho một nền kinh tế khỏe
Vài chục năm trước tôi mất
khá nhiều thì giờ nghiền ngẫm những bài nghiên cứu phân tích rất công
phu của các tiền bối trong giới hàn lâm về kinh tế. Dĩ nhiên, mỗi người
một kiểu, mỗi vị một góc nhìn, tên tuổi càng cao thì bài viết càng khô
khan, phức tạp. Ai cũng cố gắng thể hiện đẳng cấp, trong một sân chơi
đầy thiên tài và những luật lệ khắt khe.
Sau
khi sống sót trong môi trường đó một cách chật vật, tôi từ giã học
đường, ra ngoài kinh doanh và nhận thấy các "người dân thường" cũng có
đầy những khôn ngoan hiểu biết không kém gì các đại trí giả trong tháp
ngà. Họ lại có thêm cái dũng khí là dám làm dám thua, nên ít hoang
tưởng về những giả thuyết chỉ đẹp trên giấy tờ.
Họ
không có những ngôn từ hoa mỹ khó hiểu để "làm dáng trí thức", do đó,
cái mộc mạc của tư duy họ thấm đậm vào tri thức dễ dàng hơn, sống động
hơn. Thêm vào đó, những khôn ngoan này đã được truyền lại từ cha ông và
được minh chứng qua bao thời đại lich sử. Tôi gọi chúng là các nguyên
lý bất diệt của một nền kinh tế thực.
1.Dân có giàu, nước mới mạnh
Gần
đây, trong cuốn sách "Why nations fail?" hai tác giả Acemoglu và
Robinson đưa ra giả thuyết là khi cơ chế của cấu trúc kinh tế dồn quyền
lực vào tay một thiểu số nhóm người hay nhóm lợi ích thay vì phân tán
ra cho đại đa sồ người dân, thì cái sân chơi không bình đẳng này sẽ
không giải phóng hay bảo vệ tiềm năng của mỗi công dân trong việc sáng
tạo, đầu tư và phát triển.
Nói
nôm na là nếu tiền và quyền cứ tập trung vào tay các đại ca thì dân
vẫn nghèo vẫn ngu và kinh tế sẽ không phát triển được. Kinh tế lụn bại
thì quốc gia sẽ yếu kém, dễ bị bắt nạt. Quốc gia yếu kém nghèo khổ thì
khó mà tự hào dân tộc để tạo sức bật cho đột phá, đặc thù. Muốn yêu
nước hay cứu nước, hãy làm đủ cách để dân giàu lên.
2.Phải có hủy diệt mới có sáng tạo
Hai
ông Acemoglu và Robinson cũng nói thêm là phát triển kinh tế bền vững
cần sự sáng tạo và sáng tạo phải đi kèm với hủy diệt. Hủy diệt cái cũ
đã hư thối mục nát để thay chúng bằng cái mới năng động hiện đại. Trong
thiên nhiên, cây già phải chết đi thì mới có chỗ cho những mầm xanh
nẩy lộc; hoa trái mới sung mãn tươi tốt.
Tóm
lại, nhà nước không chấp nhận hủy diệt thì sẽ mở hầu bao dài dài để
"cứu" các nhóm lợi ích và tạo nên những doanh nghiệp zombie (xác chết
biết đi) khắp nơi. Zombies không thể sáng tạo hay cạnh tranh trên sân
chơi tự do. Kinh tế sẽ phải khép kín và kinh nghiệm qua lịch sử gần đây
đã cho thấy những hệ quả gì khi bế quan tỏa cảng.
3.Giá thị trường luôn luôn chiến thắng
Một
kinh tế gia khác, cô Alice Amsden, nghiên cứu về hiện tượng "định giá
sai" (getting the wrong price) của các nền kinh tế gặp khủng hoảng như
Hàn Quốc, Nhật vào các thập niên trước. Cô nhận xét là các chánh phủ
này thường hổ trợ và ban phát ân huệ cho các lãnh vực ngành nghề mà họ
nghĩ là cần thiết. Điều này làm giá cả méo mó như giá bất động sản, giá
điện nước xăng dầu, tỷ giá để cạnh tranh xuất khẩu...Ngân hàng thì đổ
tiền dân theo chánh sách chánh phủ thay vì nhu cầu thị trường. Vì sự
lệch lạc này, tiền công và tư đổ vào những nơi mà giá tài sản có lợi
nhất cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, giá không thể cứ "sai" hoài, và khi giá
quay về với định luật cung cầu của thị trường, các đầu tư sai lầm này
sẽ gây nợ xấu cho ngân hàng, phá vỡ bong bóng tài sản và tạo những lỗ
lã cho các doanh nghiệp, lớn và nhỏ.
Trên
thế giới, vì mị dân và cũng vì quyền lợi của phe ta, các chính phủ
thường áp dụng chánh sách kiểm soát giá cả, kể cả tỷ giá và lãi suất.
Điều này tạo hiệu quả một thời gian, nhưng giá sẽ luôn luôn điều chỉnh
lại theo thị trường thế giới vì không một nền kinh tế nào có thể tồn
tại lâu dài trong cô lập.
4.Giấy tờ hay lời nói không thể sản xuất được giá trị
Có
thể có một giáo sư đại học nào đã nghiên cứu về hiện tượng này. Nhưng
tôi hơi lười google, nên nghe theo lời bình luận của ông thợ hớt tóc
già của tôi trong xóm Malibu (California) vậy. Tích tụ 40 năm kinh
nghiệm qua những chuyến du lịch khắp 26 nước (các tấm ảnh treo đầy trên
tường của tiệm), ông nhận xét rằng xứ nào càng trưng nhiều khẩu hiệu,
biểu ngữ...của chánh phủ đầy đường phố thì xứ đó càng nghèo.
Các
quan chức rất ngây thơ khi nghĩ rằng khi đặt ra một vài câu nói khéo
léo để thúc đẩy sản xuất hay làm sạch hè phố hay không lừa bịp du khách
là dân sẽ răm rắp thi hành. Chỉ một vài biện pháp hành chánh là nền
kinh tế quay đầu tự tái cấu trúc và thế giới sẽ yên đẹp như mông ước.
Đôi khi, tôi yêu cái ngây thơ hoang tưởng này như nhìn một đứa bé vừa
lớn, tập tễnh học đi theo quán tính rồi ngã khóc, bắt đền cha mẹ.
Ở
một mặt khác, chính phủ nào cũng có những luật chơi và chánh sách chế
tài để ngăn chận người dân đầu cơ tích trữ hay thao túng thị trường.
Chẳng hạn, sở chứng khoán nào cũng phạt nặng các lạm dụng như thông tin
nội gián, thổi phồng hay bóp méo sự việc có lợi cho cổ phiếu phe mình.
Trong khi đó, chính phủ không ngần ngại đầu cơ tích trữ hay dùng bộ máy
tuyên truyền của mình để lái giá cả theo chiều hướng quy định trong
cái gọi là "quốc sách" như chỉ số lạm phát hay tăng trưởng GDP. Các
chánh phủ hết sức nhậy cảm khi giá bất động sản hay chứng khoán giảm
sâu, vì đây là nguồn thu thuế; và ở Trung Quốc, là nguồn thu nhập chính
của quan chức. Nếu cần, chính phủ sẽ làm y như các đội lái tàu mà theo
luật, đây là phạm tội.
5.Cha chung không ai khóc
Một
tay lừa đảo khá nổi danh vào thập niên 1960's của Mỹ tên Bernie
Cornfeld. Anh ta lập một công ty gọi là OPM International. Sau khi vào
tù, anh tiết lộ OPM là chữ tắt của Other People's Money (tiền người
khác). Hiện tượng xài hay đầu tư tiền người khác thoải mái vẫn rất thông
dụng trong các ngân hàng, các quỹ đầu tư, các doanh nghiệp nhà nước,
ngay cả các công ty đa quốc. Quốc hội Mỹ có lần làm tôi bật cười khi
ngài Thương Nghị Sĩ ngây thơ hỏi một anh nhân viên kinh doanh mới 27
tuổi sao anh chấp nhận quá nhiều rủi ro khi đánh cược cả tỷ đô la về các
chứng chỉ bảo lãnh nợ (CDO) của bất động sản? Anh ta trả lời," Khi tôi
thắng, tôi sẽ được nhiều tiền thưởng. Nếu tôi thua, thì đây là OPM."
Tôi
có thuê một ông CEO cách đây 15 năm. Kỹ năng làm tôi thán phục nhất là
ông chuyên ăn nhậu đãi khách ở những nhà hàng nổi tiếng và đắt nhất
tại bất kỳ thành phố nào, Tokyo, New York, Hong Kong hay London. Chi
phí tiếp khách của ông nhiều gấp 3 lần lương lậu ông ta. Trong những
lúc mà ông phải ăn nhậu bằng tiền của cá nhân thì ông chỉ chọn
McDonald.
Các mạng truyền thông đã
tốn bao nhiêu thì giờ giấy mực cho những phân tích tại sao các doanh
nghiệp nhà nước làm ăn không hiệu quả hay ngân sách luôn luôn bội chi.
Bà osin nhà tôi cũng biết rất rõ câu trả lời. OPM muôn năm.
Nói
tóm lại, tôi cho rằng chỉ học thuộc lòng 5 nguyên lý trên là kiến thức
căn bản của một sinh viên đại học về vận hành kinh tế của một quốc gia
hay một doanh nghiệp hay một cá nhân đủ để giải thích mọi hiện tượng
dù nghịch lý và khó hiểu đến đâu.
-----------------------------
Tác giả: TS. Alan Phan // Nguồn: Tuần Việt Nam
T/S
Alan Phan là một doanh nhân bôn ba làm ăn trên 43 năm qua tại Mỹ và
Trung Quốc. Ông cũng là tác giả của 8 cuốn sách Anh và Việt ngữ về kinh
tế tài chánh của các nền kinh tế mới nổi. Ông tốt nghiệp tại các đại
học Penn State, American Intercontinental (Mỹ), Sussex (UK) và Southern
Cross (Úc). Web site cá nhân làwww.gocnhinalan.com.
Sau
khi sống sót trong môi trường đó một cách chật vật, tôi từ giã học
đường, ra ngoài kinh doanh và nhận thấy các "người dân thường" cũng có
đầy những khôn ngoan hiểu biết không kém gì các đại trí giả trong tháp
ngà. Họ lại có thêm cái dũng khí là dám làm dám thua, nên ít hoang
tưởng về những giả thuyết chỉ đẹp trên giấy tờ.
Họ
không có những ngôn từ hoa mỹ khó hiểu để "làm dáng trí thức", do đó,
cái mộc mạc của tư duy họ thấm đậm vào tri thức dễ dàng hơn, sống động
hơn. Thêm vào đó, những khôn ngoan này đã được truyền lại từ cha ông và
được minh chứng qua bao thời đại lich sử. Tôi gọi chúng là các nguyên
lý bất diệt của một nền kinh tế thực.
1.Dân có giàu, nước mới mạnh
Gần
đây, trong cuốn sách "Why nations fail?" hai tác giả Acemoglu và
Robinson đưa ra giả thuyết là khi cơ chế của cấu trúc kinh tế dồn quyền
lực vào tay một thiểu số nhóm người hay nhóm lợi ích thay vì phân tán
ra cho đại đa sồ người dân, thì cái sân chơi không bình đẳng này sẽ
không giải phóng hay bảo vệ tiềm năng của mỗi công dân trong việc sáng
tạo, đầu tư và phát triển.
|
Nói
nôm na là nếu tiền và quyền cứ tập trung vào tay các đại ca thì dân
vẫn nghèo vẫn ngu và kinh tế sẽ không phát triển được. Kinh tế lụn bại
thì quốc gia sẽ yếu kém, dễ bị bắt nạt. Quốc gia yếu kém nghèo khổ thì
khó mà tự hào dân tộc để tạo sức bật cho đột phá, đặc thù. Muốn yêu
nước hay cứu nước, hãy làm đủ cách để dân giàu lên.
2.Phải có hủy diệt mới có sáng tạo
Hai
ông Acemoglu và Robinson cũng nói thêm là phát triển kinh tế bền vững
cần sự sáng tạo và sáng tạo phải đi kèm với hủy diệt. Hủy diệt cái cũ
đã hư thối mục nát để thay chúng bằng cái mới năng động hiện đại. Trong
thiên nhiên, cây già phải chết đi thì mới có chỗ cho những mầm xanh
nẩy lộc; hoa trái mới sung mãn tươi tốt.
Tóm
lại, nhà nước không chấp nhận hủy diệt thì sẽ mở hầu bao dài dài để
"cứu" các nhóm lợi ích và tạo nên những doanh nghiệp zombie (xác chết
biết đi) khắp nơi. Zombies không thể sáng tạo hay cạnh tranh trên sân
chơi tự do. Kinh tế sẽ phải khép kín và kinh nghiệm qua lịch sử gần đây
đã cho thấy những hệ quả gì khi bế quan tỏa cảng.
3.Giá thị trường luôn luôn chiến thắng
Một
kinh tế gia khác, cô Alice Amsden, nghiên cứu về hiện tượng "định giá
sai" (getting the wrong price) của các nền kinh tế gặp khủng hoảng như
Hàn Quốc, Nhật vào các thập niên trước. Cô nhận xét là các chánh phủ
này thường hổ trợ và ban phát ân huệ cho các lãnh vực ngành nghề mà họ
nghĩ là cần thiết. Điều này làm giá cả méo mó như giá bất động sản, giá
điện nước xăng dầu, tỷ giá để cạnh tranh xuất khẩu...Ngân hàng thì đổ
tiền dân theo chánh sách chánh phủ thay vì nhu cầu thị trường. Vì sự
lệch lạc này, tiền công và tư đổ vào những nơi mà giá tài sản có lợi
nhất cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, giá không thể cứ "sai" hoài, và khi giá
quay về với định luật cung cầu của thị trường, các đầu tư sai lầm này
sẽ gây nợ xấu cho ngân hàng, phá vỡ bong bóng tài sản và tạo những lỗ
lã cho các doanh nghiệp, lớn và nhỏ.
Trên
thế giới, vì mị dân và cũng vì quyền lợi của phe ta, các chính phủ
thường áp dụng chánh sách kiểm soát giá cả, kể cả tỷ giá và lãi suất.
Điều này tạo hiệu quả một thời gian, nhưng giá sẽ luôn luôn điều chỉnh
lại theo thị trường thế giới vì không một nền kinh tế nào có thể tồn
tại lâu dài trong cô lập.
4.Giấy tờ hay lời nói không thể sản xuất được giá trị
Có
thể có một giáo sư đại học nào đã nghiên cứu về hiện tượng này. Nhưng
tôi hơi lười google, nên nghe theo lời bình luận của ông thợ hớt tóc
già của tôi trong xóm Malibu (California) vậy. Tích tụ 40 năm kinh
nghiệm qua những chuyến du lịch khắp 26 nước (các tấm ảnh treo đầy trên
tường của tiệm), ông nhận xét rằng xứ nào càng trưng nhiều khẩu hiệu,
biểu ngữ...của chánh phủ đầy đường phố thì xứ đó càng nghèo.
Các
quan chức rất ngây thơ khi nghĩ rằng khi đặt ra một vài câu nói khéo
léo để thúc đẩy sản xuất hay làm sạch hè phố hay không lừa bịp du khách
là dân sẽ răm rắp thi hành. Chỉ một vài biện pháp hành chánh là nền
kinh tế quay đầu tự tái cấu trúc và thế giới sẽ yên đẹp như mông ước.
Đôi khi, tôi yêu cái ngây thơ hoang tưởng này như nhìn một đứa bé vừa
lớn, tập tễnh học đi theo quán tính rồi ngã khóc, bắt đền cha mẹ.
Ở
một mặt khác, chính phủ nào cũng có những luật chơi và chánh sách chế
tài để ngăn chận người dân đầu cơ tích trữ hay thao túng thị trường.
Chẳng hạn, sở chứng khoán nào cũng phạt nặng các lạm dụng như thông tin
nội gián, thổi phồng hay bóp méo sự việc có lợi cho cổ phiếu phe mình.
Trong khi đó, chính phủ không ngần ngại đầu cơ tích trữ hay dùng bộ máy
tuyên truyền của mình để lái giá cả theo chiều hướng quy định trong
cái gọi là "quốc sách" như chỉ số lạm phát hay tăng trưởng GDP. Các
chánh phủ hết sức nhậy cảm khi giá bất động sản hay chứng khoán giảm
sâu, vì đây là nguồn thu thuế; và ở Trung Quốc, là nguồn thu nhập chính
của quan chức. Nếu cần, chính phủ sẽ làm y như các đội lái tàu mà theo
luật, đây là phạm tội.
5.Cha chung không ai khóc
Một
tay lừa đảo khá nổi danh vào thập niên 1960's của Mỹ tên Bernie
Cornfeld. Anh ta lập một công ty gọi là OPM International. Sau khi vào
tù, anh tiết lộ OPM là chữ tắt của Other People's Money (tiền người
khác). Hiện tượng xài hay đầu tư tiền người khác thoải mái vẫn rất thông
dụng trong các ngân hàng, các quỹ đầu tư, các doanh nghiệp nhà nước,
ngay cả các công ty đa quốc. Quốc hội Mỹ có lần làm tôi bật cười khi
ngài Thương Nghị Sĩ ngây thơ hỏi một anh nhân viên kinh doanh mới 27
tuổi sao anh chấp nhận quá nhiều rủi ro khi đánh cược cả tỷ đô la về các
chứng chỉ bảo lãnh nợ (CDO) của bất động sản? Anh ta trả lời," Khi tôi
thắng, tôi sẽ được nhiều tiền thưởng. Nếu tôi thua, thì đây là OPM."
Tôi
có thuê một ông CEO cách đây 15 năm. Kỹ năng làm tôi thán phục nhất là
ông chuyên ăn nhậu đãi khách ở những nhà hàng nổi tiếng và đắt nhất
tại bất kỳ thành phố nào, Tokyo, New York, Hong Kong hay London. Chi
phí tiếp khách của ông nhiều gấp 3 lần lương lậu ông ta. Trong những
lúc mà ông phải ăn nhậu bằng tiền của cá nhân thì ông chỉ chọn
McDonald.
Các mạng truyền thông đã
tốn bao nhiêu thì giờ giấy mực cho những phân tích tại sao các doanh
nghiệp nhà nước làm ăn không hiệu quả hay ngân sách luôn luôn bội chi.
Bà osin nhà tôi cũng biết rất rõ câu trả lời. OPM muôn năm.
Nói
tóm lại, tôi cho rằng chỉ học thuộc lòng 5 nguyên lý trên là kiến thức
căn bản của một sinh viên đại học về vận hành kinh tế của một quốc gia
hay một doanh nghiệp hay một cá nhân đủ để giải thích mọi hiện tượng
dù nghịch lý và khó hiểu đến đâu.
-----------------------------
Tác giả: TS. Alan Phan // Nguồn: Tuần Việt Nam
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét